Pilotbedrijven

Aan de pilot doen 11 biologische melkveehouders mee. Hun bedrijven zijn geselecteerd op basis van geografische spreiding en verscheidenheid in bodemsoort en andere bedrijfskenmerken. Hierdoor is een zo representatief mogelijk groep van biologische melkveehouderijen vertegenwoordigd. Naast de 11 deelnemende bedrijven zijn ook gegevens ingebracht van drie biologische melkveehouderijen die deel uitmaken van het Netwerk Praktijkbedrijven. De melkveehouders die zich hadden aangemeld voor de pilot maar niet zijn opgenomen in de pilotgroep, blijven als klankbordgroep bij de pilot betrokken.

Op onderstaande kaart van Nederland kunt u de spreiding zien van de deelnemers Pilot BioMonitor over Nederland.

Siebe Anema - De Knipe

Vader Siebe en zoon Jelle Anema hebben een biologische melkveehouderij, de ‘Anema-pleats’ in De Knipe, vlakbij Heerenveen. Siebe heeft het bedrijf zelf volledig opgebouwd. Eerst als nevenactiviteit naast de baan die hij had, met 14 koeien op 13 hectare gepacht land dat eerder werd gebruikt door zijn schoonvader. Maar vervolgens heeft hij het bedrijf uitgebouwd tot een goed functionerend melkveebedrijf.
Het bedrijf heeft 150 koeien op ruim 100 hectare grond met blijvend grasland (op voornamelijk zand- en veengrond). Daarnaast is er 23 hectare akkerland en tijdelijk grasland. Naast kruidenrijk gras, rode klaver en luzerne krijgen de koeien stokbonen, snijmais en voederbieten, die door de Anema’s zelf worden geteeld. Het vee loopt normaal gesproken rond 240 dagen per jaar in de wei en dan gemiddeld 15 uur per dag. De koeien worden tweemaal daags naar een ander perceel grasland omgeweid.
De koeien zijn kruisingen van Holstein-Friesian, Maas-Rijn-IJssel en Fleckvieh. Met een gemiddelde leeftijd van 7 jaar en 8 maanden zijn de koeien in doorsnee drie jaar ouder dan de gemiddelde Nederlandse koe. De veestapel is al ruim 25 jaar gecertificeerd vrij van veel voorkomende dierziektes.
Een gezonde bedrijfseconomische basis, vanuit eigen ideeën en ervaringen proberen te leren en te verbeteren, is de koers die Siebe en Jelle Anema varen. Daarbij niet afhankelijk van bedrijven en adviseurs maar zelf aan het stuur zittend. De Anema’s delen hun kennis en ervaring graag met collega’s (bijvoorbeeld in studiegroepen) en studenten (via stages).

Pieter Boons - Raamsdonk

Pieter en Ria Boons hebben een biologisch melkveebedrijf in Raamsdonk, ten noorden van Breda. Zij hebben, inmiddels al meer dan 30 jaar geleden, heel bewust gekozen voor een biologische bedrijfsvoering. Ze ontvangen graag consumenten op hun boerderij om uit te leggen wat een biologisch bedrijf anders maakt en hoe zij hun bedrijf runnen. Pieter en Ria zijn voortdurend bezig met het optimaliseren van hun bedrijfsvoering. Denk hierbij aan weidegang, rantsoen en bodemoptimalisatie door zichzelf steeds weer aan te passen aan nieuwe situaties.
Ruim tien jaar geleden hebben ze een nieuwe stal gebouwd met veel licht en ruimte voor de koeien (ongeveer 120 melkkoeien en 80 stuks jongvee). Deze stal bestaat uit een gedeelte potstal en een gedeelte diepstrooiselboxen. Achter de boerderij ligt de huiskavel van 23 hectare grasland met volop klaver. Het jongvee graast van 1 mei tot 1 november in natuurgebieden van Brabants Landschap en Staatsbosbeheer. Het bedrijft kent verschillende grondsoorten: zand, veen en klei. De melk gaat naar Eko Holland Melk op Maat (coöperatie voor circa 260 biologische melkveehouders) waarvan Pieter jarenlang bestuurslid is geweest.
Pieter en Ria streven ernaar de koeien zo vroeg mogelijk in het voorjaar de wei in te laten als er voldoende gras staat en er genoeg draagkracht is. De koeien krijgen hoofdzakelijk gras, mais en eigen geteelde triticale-erwten, aangevuld met zo min mogelijk krachtvoer. Verder hebben zij al vijftien jaar een samenwerking met twee akkerbouwers die als rustgewas grasklaver telen en daar onder andere mest voor ontvangen.

Jos Elderink - De Lutte

Sinds 1984 runt Jos Elderink de melkveehouderij Landgoed ‘Het Hengelman’ in het Twentse De Lutte. In 1999 schakelde Jos met zijn bedrijf om naar biologisch. In totaal beheert hij zo’n 133 hectare grond, waarvan 37 hectare natuurgras. Na de omschakeling naar biologisch heeft hij royaal compost op het land uitgereden om het organisch stofgehalte van de grond, die door intensieve akkerbouw flink was gedaald, op te krikken. De veestapel bestaat uit ongeveer 150 bont gekleurde koeien. Het zijn kruisingen van verschillende rassen met een wat lagere productie maar erg gezond. Gemiddeld geeft een koe op Het Hengelman 6.500 liter melk per jaar.
Zodra het weer en de grond het toelaten gaat het vee naar buiten. De melkkoeien zijn in de zomer overdag buiten en ‘s nachts op stal. Er ligt namelijk niet genoeg grond bij de boerderij om dag en nacht te weiden. De jonge dieren gaan dag en nacht naar buiten, op percelen die verder van de boerderij af liggen. De koeien krijgen hoofdzakelijk gras te eten, aangevuld met geplette oergranen, gedroogde kruiden en natuurlijke mineralen. Ze hebben altijd natuurhooi uit de eigen grasdrogerij tot hun beschikking.
Met deze in 2019 gekochte drooginstallatie (aangedreven met zelf opgewekte stroom) wordt van grasklaver hooi gemaakt. Daarmee is dus kwalitatief goed ruwvoer beschikbaar voor de koeien (suikerrijk, veel darm verteerbaar eiwit) en kan worden bespaard op eiwitrijk krachtvoer. Een speciale maaimachine met een dubbele messenbalk die het gras knipt in plaats van slaat, en een aangepaste kammenhark luchten en drogen het gras al flink voor het naar de eigen drogerij gaat. Jos investeert dus waar zinvol in innovaties.
Jos’ dochter maakt biologische kaas op de boerderij en verkoopt deze onder de naam ‘Twentse Trots’ rechtstreeks aan consumenten. Daarnaast is de boerderij dagelijks geopend voor bezoek waarbij belangstellenden geïnformeerd worden over de uitgangspunten en werkwijzen van Jos’ biologische melkveebedrijf.

Erik Enting - Zuidveld

Het melkveebedrijf van Erik Enting en zijn gezin is al drie generaties lang gevestigd in Zuidveld aan het Oranjekanaal, tussen Assen en Emmen. Sinds 2016 is het bedrijf biologisch. De veestapel telt 160 melkkoeien, deels roodbont of afstammeling van een Fries Hollandse stier maar de meeste zijn 100% Holstein Friesian zijn. Gemiddeld geven de koeien 8100 kg per koe.
Het bedrijf bestaat uit 140 hectare grasland op zandgrond. Voor 51 hectare is een overeenkomst met de Agrarisch Natuurvereniging Drenthe afgesloten. Iets minder dan een derde van de oppervlakte hiervan wordt langs sloten niet bemest. Zo zijn ‘botanische randen’ ontstaan die meer insecten aantrekken en daardoor ook meer voedsel is voor weidevogels. Op het grasland zijn verschillende klavers en kruiden te vinden. Daarnaast heeft Erik 12 hectare ingezaaid met een kruidenrijk mengsel met 12 verschillende soorten.
De melkkoeien kunnen in de weideperiode, zo’n 200 dagen per jaar, vrij in en uit lopen. Niet alleen de koeien gaan naar buiten maar ook de kalfjes gaan al vanaf een halfjaar naar buiten om al van jongs af aan al gras te leren vreten.
In de boerderijwinkel, die enkele dagen per week geopend is, wordt eigen vlees en zelf geteelde groente verkocht. Ook staat er een melktap waar consumenten verse rauwe melk kunnen tappen. Verder verkopen ze een breed aanbod aan streekproducten van collega boeren en telers.

Gerard Kemper - Swartbroek

De maatschap Kemper-Vullinghs is gevestigd in Swartbroek, ten oosten van Weert in Limburg. Sinds 2016 is het melkveebedrijf, met ongeveer 70 hectare grond en 65 melkkoeien, biologisch. Van deze 70 hectare is zo’n 26 hectare natuurgrond en wordt op 3 hectare snijmaïs geteeld. De melkproductie ligt gemiddeld op 6500 kg per koe. Deze melk wordt geproduceerd met zo weinig mogelijk eiwit van buitenaf.
Het bedrijf werkt nauw samen met een biologische akkerbouwer waarmee 15 hectare grond wordt uitgewisseld. Beide bedrijven hebben vaste rijpaden en werken met niet-kerende grondbewerking om het bodemleven zo weinig mogelijk te verstoren. Vanuit de samenwerking krijgt Kemper-Vullinghs kruidenrijk grasklavermengsel, dat gebruikt wordt als stalvoedering.
De lichte zandgrond blijkt veel minder te stuiven na het verbouwen van kruidenrijk gras. Verder is de grond goed voorzien van organische stof en nutriënten. Dat leidt tot een uitgebalanceerde botanische samenstelling in de weides en voedzaam, smakelijk en gezond kruidenrijk gras voor het vee. Vooral diepwortelende gewassen zoals cichorei en rode klaver verdwijnen door de jaren heen. Daarom is het noodzakelijk om na drie à vier jaar dit grasland opnieuw in te zaaien. Om het vee voldoende energie te geven wordt er wat snijmaïs gevoerd. Dit is een prima combinatie met het eiwitrijke grasrijke rantsoen. De samenwerking met een akkerbouwbedrijf geeft Kemper-Vullinghs en de collega-akkerbouwer dus letterlijk ruimte om voortdurend te werken aan de beste bodemcondities.
Gerard Kemper is enthousiast deelnemer aan de Pilot BioMonitor: “Het is waardevol om het gevoel dat je goed bezig bent met je biologische bedrijf, met gegevens te onderbouwen. En dan in de volle breedte van je bedrijf en niet slechts op één aspect.”

Tom Keuper - Megchelen

Tom en Gerdien Keuper wonen met hun drie kinderen op boerderij ‘De Raesfeltstede’ in Megchelen, in de Achterhoek, vlakbij de Duitse grens. De prachtige, monumentale boerderij dateert uit 1869. In 2019 hebben Tom en Gerdien de boerderij overgenomen (als vijfde generatie). Een jaar eerder ging het roer heel weloverwogen om naar ‘biologisch’. Hun inmiddels opgedane inzichten en inspiratie delen ze graag met collega’s en consumenten.

De koeien op de boerderij zijn van het Fries-Hollandse ras, een zeldzaam ras dat geschikt is voor melkproductie en vlees. Het zijn krachtige koeien met een compacte uitstraling, die efficiënt omgaan met hun voeding.  Die voeding bestaat bijna volledig uit grassen, klavers en kruiden van eigen land.

Als weer en bodem het toelaten gaan de koeien al in februari dagdelen naar buiten, van maart tot en met oktober dag en nacht. Een uitgekiend beweidingsysteem geeft de koeien en het jongvee dagelijks een nieuwe strook vers gras. De kalveren lopen vanaf twee maanden met een aantal oudere koeien in de hoogstamboomgaard met fruitbomen. Het appel- en perensap daaruit verkopen ze, net als melk, kaas, vlees, eieren en honing in hun boerderijwinkel.

Tom en Gerdien hechten waarde aan het karakteristieke rivierkomlandschap en sluiten hun bedrijfsvoering daarop aan. Ze hebben wilgensingels en bomen geplant en willen zich in de komende jaren nog meer inzetten om het landschap te versterken.

 

Marco van Liere - Esbeek

Sinds ruim 100 jaar boert de familie Van Liere op de Aalsthoeve, gelegen op Landgoed De Utrecht in Esbeek. Esbeek ligt ten zuiden van Tilburg, tegen de grens met België. Marco van Liere is samen met zijn vrouw Jacqueline de vierde generatie op de boerderij die sinds 1993 biologisch is.
Marco heeft een kleine 100 stuks Fleckvieh-koeien die grazen op grond van het landgoed maar ook op grond van Brabants Landschap. De bodem bestaat uit zandgrond. Alles bij elkaar bedraagt het grondgebied circa 90 hectare. Hier worden gras-klaver, granen en mais verbouwd voor de koeien. Deze gewassen worden in vruchtwisseling geteeld. De koeien lopen minimaal 180 dagen buiten, vaak dag en nacht.
De licht glooiende weidepercelen, die herinneren aan de vroegere duinen in het heidelandschap, zijn doorgaans oud en blijvend grasland. Hier wordt het zogenaamde ‘Kurzrasen’-weidesysteem (letterlijk ‘kort gras’) toegepast. Kurzrasen is een standweide met een grashoogte van 3 tot 5 centimeter. Door het kort afgrazen krijgt met name witte klaver meer kans. Zodoende ontstaat een uniek verschijnsel: oud blijvend grasland mét een goed aandeel witte klaver. Door het korte gras heeft het voer een hoge kwaliteit en de witte klaver zorgt voor voldoende eiwit.
Marco is een overtuigde, gedreven biologische melkveehouder: “Binnen ons bedrijf zijn idealisme en rentmeesterschap de grootste drijfveren om te doen wat we doen. Ik heb altijd de drive gehad om ons bedrijfssysteem verder te perfectioneren. Zodat een productief systeem hand in hand kan gaan met hoge milieuprestaties, dierenwelzijn, mooi landschap, biodiversiteit, gezonde voeding, enzovoorts.”

Peter Oosterhof - Foxwolde

Het biologische melkveebedrijf van Peter Oosterhof ligt hij Foxwolde, ten zuidwesten van de stad Groningen. Hij woont hier samen met zijn vrouw Marieke en twee kinderen. Peters vader en broer werken ook mee op het bedrijf. Peter melkt 110 koeien en heeft gemiddeld zo’n 50 stuks jongvee. De veestapel bestaat uit kruisingen tussen Holstein en Fleckvieh, koeien die gras efficiënt omzetten in melk. Ze kunnen veel ruwvoer opnemen en gaan dan ook zo’n 300 dagen per jaar dag en nacht naar buiten.

Het bedrijf ligt op 60 hectare cultuurgrond, 7 hectare natuurgrond en 10 hectare grond met een beheervergoeding. Het ligt tussen bos, waterbergingsgebied en een Natura2000-gebied. Dat vraagt om een extensieve bedrijfsvoering, waar Peter zich helemaal prettig bij voelt: zo weinig mogelijk input van buitenaf, meewerken met de natuurlijke processen, een kruidenrijk grasrantsoen, geen kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen. Met minder liters melkopbrengst maar met meer voldoening. Een belangrijk uitgangspunt is een gezonde bodem. Het Engels raaigras is de afgelopen jaren vervangen door kruidenrijk grasland. Diversiteit in het grasland is volgens Peter een belangrijke basis voor deze manier van boeren. Een manier die volgens hem bovendien bijdraagt aan meer biodiversiteit, zowel boven als in de grond.

 

 

Arie Poot - Tinallinge

Het melkveebedrijf van Arie Poot ligt in de buurtschap Abbeweer, bij het dorp Tinallinge op het Groninger Hogeland (tussen de stad Groningen en de Waddenkust). Vanaf 1994 runnen ze de boerderij, die sinds 2017 biologisch is. Op het melkveebedrijf worden circa 90 koeien gemolken en zijn er 50 stuks jongvee. Deze koeien zijn van verschillende rassen: Fleckvieh, Red Holstein Friesian, Deensrood en Jersey. Er is, naast een ligboxenstal, een nieuwe potstal voor het jongvee en de koeien die moet kalven. Het bedrijf heeft zo’n 90 hectare grasland op kleigrond waarvan ongeveer een derde natuurland is. Arie doet daarnaast nog aan weidevogelbeheer en is daarvoor aangesloten bij het collectief Groningen-West.
Als belangrijke andere activiteit bieden Arie en Antoinette dagbesteding en individuele begeleiding aan mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking. Dit kan zowel op de zorgboerderij als ambulant zijn. Ook hebben ze een gezinshuis, een kleinschalige woonvorm voor kinderen en jongeren.

Henk-Jan Soede - Loenen aan de Vecht

De Ekohoeve, het bedrijf van de familie Soede ligt in Loenen aan de Vecht, tussen de Vinkeveense en Loosdrechtse Plassen. Eind jaren negentig nam hij het bedrijf over van zijn vader. Het bedrijf is al 25 jaar biologisch omdat Henk-Jan er al tijdens zijn studie aan de Landbouwhogeschool van overtuigd raakte dat ‘het anders moest’ in de melkveehouderij. Omdat de biologische sector destijds kleiner was dan nu, was het ook een stap met meer uitdaging. Denken vanuit de kringloop, zo weinig mogelijk input, minder ingrijpen en meer de natuurlijke processen hun gang laten gaan; dat was de aanpak die hem aansprak.
Naast de 32 hectare huiskavel, op kleigrond, ligt er dichtbij het bedrijf nog eens 5 hectare. Verder pachten ze ook nog eens 5 hectare grond. De 55 zwartbonte melkkoeien, gemolken met een melkrobot, hebben onbeperkt weidegang van maart tot november als de bodemconditie het toelaat.
Uitgangspunt is de koeien zoveel mogelijk te voeden via beweiding of kuilgras, aangevuld met circa 1400 kg krachtvoer per koe op jaarbasis. Henk-Jan hecht ook grote waarde aan inspanningen voor natuurbeheer, vanuit zijn bedrijf maar ook in bestuursfuncties bij BoerenNatuur en Agrarisch collectief Rijn Vecht en Venen.

 

 

Mattias en Coriene Verhoef - Brandwijk

Mattias is geboren en opgegroeid op de boerderij in Brandwijk (ten noordwesten van Gorinchem). In 2016 nam hij deze samen met Coriene over van zijn ouders. Het bedrijf telt 100 melkkoeien en 50 hectare grond. Ze hebben daarnaast circa 35 hectare natuurgrond van Staatsbosbeheer en het waterschap in beheer om zo natuurinclusief mogelijk te kunnen werken. Veel van het natuurland mag niet worden gemaaid voor half juni. Mattias heeft zijn machinepark aangepast: met lichte en kleine machines kan hij goed uit de voeten op de vernatte natuurgronden.
De focus op het bedrijf ligt op weidegang en natuurlijk graasgedrag. Het natuurgras heeft een lagere voedingswaarde. Een deel van de koeien moest wennen aan het andere rantsoen, vooral de dieren met Holsteinbloed. De meeste koeien waren al sinds 2012 een ProCross-driewegkruising (tussen Viking Holstein, Montbéliarde en Viking Red). De gemiddelde melkproductie daalde van 9.000 naar 5.500 liter maar de koeien zijn nu gezonder.
Mattias en Coriene zijn lid van Den Hâneker, de vereniging voor natuur- en landschapsbeheer in Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. De vereniging zet zich in voor meer erfbeplanting met inheemse bomen en struiken. Ze nemen deel aan de projecten Boer zoekt Vleermuis en Agrarische Bedrijven in het Groen. Mattias: “We wilden al langer een boomgaard en bloeiende struiken en kruiden, want dat trekt bijen en insecten en vergroot de biodiversiteit. We wilden ook graag meer vleermuizen, die vliegen in de stal kunnen bestrijden. We hebben vleermuiskasten opgehangen en onderzoeken hoeveel en welke vleermuizen we op de boerderij hebben Zo werken we aan natuurlijke bestrijding in plaats van chemische. Dat past goed in onze keuze voor biologisch en helpt bij de omschakeling naar kringlooplandbouw.”